ใบกำกับภาษี (เต็มรูป)

ออกได้เฉพาะผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม คือคนที่มีใบทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (ภ.พ.20) อยู่ในมือ ถ้าคุณยังไม่ได้จดทะเบียน คุณไม่ใช่คนที่กฎหมายให้ออกใบกำกับภาษี ไม่ว่าลูกค้าจะขอหนักแค่ไหน

ผู้ประกอบกิจการที่มีรายรับจากการขายสินค้าหรือให้บริการเป็นปกติธุระเกินกว่า 1.8 ล้านบาทต่อปี มีหน้าที่ยื่นคำขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มภายใน 30 วันนับแต่วันที่มีรายรับเกิน ถ้ายอดของคุณกำลังจะถึงจุดนั้น นี่คือเรื่องที่ควรคุยกับผู้ทำบัญชีก่อนที่ลูกค้าจะเริ่มขอใบกำกับภาษี ไม่ใช่หลังจากนั้น

มาตรา 86 ใช้คำว่า "ในทันทีที่ความรับผิดในการเสียภาษีมูลค่าเพิ่มเกิดขึ้น" ไม่ใช่ตอนที่สะดวก และจุดนั้นต่างกันระหว่างสินค้ากับบริการ

• ขายสินค้า — ความรับผิดเกิดเมื่อส่งมอบสินค้า เว้นแต่ได้โอนกรรมสิทธิ์ ได้รับชำระราคา หรือได้ออกใบกำกับภาษีไปก่อนหน้านั้น ก็ให้ถือว่าเกิดขึ้นเมื่อได้ทำสิ่งนั้น (มาตรา 78(1))
• ให้บริการ — ความรับผิดเกิดเมื่อได้รับชำระค่าบริการ เว้นแต่ได้ออกใบกำกับภาษี หรือได้ใช้บริการไปก่อนหน้านั้น (มาตรา 78/1(1))

สังเกตว่าทั้งสองกรณีมีคำว่า "ได้ออกใบกำกับภาษี" อยู่ในเงื่อนไข แปลว่าการออกใบกำกับภาษีเร็วกว่าที่ควร เป็นการเร่งวันที่คุณต้องนำส่งภาษีขายให้เร็วขึ้นด้วยตัวเอง ถ้าคุณแค่อยากทวงเงิน สิ่งที่ควรส่งคือใบแจ้งหนี้ ไม่ใช่ใบกำกับภาษี

คนที่ขอเกือบทั้งหมดคือฝ่ายบัญชีของลูกค้านิติบุคคล เขาไม่ได้ขอเพราะอยากได้กระดาษ เขาขอเพราะภาษีมูลค่าเพิ่มที่จ่ายให้คุณจะกลายเป็นภาษีซื้อที่เขานำไปหักออกจากภาษีขายของเขาได้ ต่อเมื่อมีใบกำกับภาษีที่รายการครบเท่านั้น มาตรา 82/5(1) และ (2) ตัดสิทธิหักภาษีซื้อทันทีเมื่อไม่มีใบกำกับภาษี หรือใบกำกับภาษีมีข้อความไม่ถูกต้องหรือไม่สมบูรณ์ในส่วนที่เป็นสาระสำคัญ

• ฝ่ายบัญชีของบริษัทลูกค้า ที่ต้องปิดงบและยื่น ภ.พ.30 ทุกเดือน
• ผู้ประกอบการจดทะเบียนที่ซื้อของคุณไปขายต่อ ต้นทุนจริงของเขาคือราคาก่อนภาษี ต่อเมื่อได้ใบกำกับภาษี
• ฝ่ายจัดซื้อของหน่วยงานหรือองค์กร ที่เบิกจ่ายไม่ได้ถ้าเอกสารประกอบไม่ครบ

ผลก็คือ ใบกำกับภาษีที่รายการขาดไปหนึ่งบรรทัด ไม่ได้จบลงที่ "ไม่เป็นไร" แต่จบลงที่ฝ่ายบัญชีโทรกลับมาขอใบใหม่ หรือแย่กว่านั้นคือหักเงินคุณเท่ากับภาษีที่เขาใช้ไม่ได้ ทั้งคุณและเขาต้องเก็บเอกสารชุดนี้ไว้ไม่น้อยกว่าห้าปี ตามมาตรา 87/3

รายการตามมาตรา 86/4 อยู่ในแถบข้างของหน้านี้แล้ว แต่ข้อ (8) ของมาตรานั้นเปิดช่องไว้ว่า "ข้อความอื่นที่อธิบดีกำหนด" ซึ่งอธิบดีกรมสรรพากรได้กำหนดไว้จริงในประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 39) รายการด้านล่างนี้จึงบังคับเท่ากับแปดข้อนั้น แต่คนมักไม่รู้ว่ามี

• เลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรของผู้ซื้อ — ตัวมาตรา 86/4(3) พูดถึงแค่ชื่อและที่อยู่ของผู้ซื้อ ส่วนเลขประจำตัวผู้เสียภาษีมาจากข้อ 7 ของประกาศฉบับที่ 39 และบังคับเฉพาะกรณีที่ผู้ซื้อเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียน สำหรับใบกำกับภาษีที่จัดทำตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2558 เป็นต้นไป
• คำว่า "สำนักงานใหญ่" หรือ "สาขาที่ .." ของฝั่งผู้ขาย ตามที่ปรากฏใน ภ.พ.20 ของคุณ (ข้อ 8) จะเขียนเป็นคำย่อเช่น สนญ HO HQ หรือเป็นเลขศูนย์ห้าหลัก 00000 ก็ได้
• คำว่า "สำนักงานใหญ่" หรือ "สาขาที่ .." ของฝั่งผู้ซื้อ เมื่อผู้ซื้อเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียน (ข้อ 9) — บรรทัดนี้คือบรรทัดที่หายบ่อยที่สุด เพราะเป็นข้อมูลของอีกฝ่าย
• ภาษาไทย หน่วยเงินตราไทย และตัวเลขไทยหรืออารบิก (มาตรา 86/4 วรรคสอง) จะทำเป็นภาษาต่างประเทศหรือสกุลเงินต่างประเทศได้ต่อเมื่อได้รับอนุมัติจากอธิบดี
• ต้นฉบับส่งมอบให้ผู้ซื้อ สำเนาเก็บไว้เองตามมาตรา 87/3 (มาตรา 86) ใบกำกับภาษีที่มีฉบับเดียวคือใบที่ยังทำไม่ครบ

ไม่ใช่การคำนวณภาษีผิด เครื่องคิดเลขทำแทนได้ แต่คือการรวมใบกำกับภาษีเข้ากับเอกสารการค้าอื่นเป็นชุดเดียว เช่น ใบส่งของ ใบแจ้งหนี้ ใบเสร็จรับเงิน แล้วใบกำกับภาษีไม่ใช่ฉบับแรกของชุด ประกาศฉบับที่ 39 ข้อ 1 กำหนดว่ากรณีนี้ใบกำกับภาษีและสำเนาต้องมีข้อความว่า "เอกสารออกเป็นชุด" และในสำเนาต้องมีข้อความว่า "สำเนาใบกำกับภาษี" ด้วย

อีกข้อที่ตามมาติด ๆ คือการขีดฆ่าแก้ตัวเลขด้วยปากกาบนใบที่ส่งให้ลูกค้าไปแล้ว ประมวลรัษฎากรมีทางเดินของมันอยู่แล้ว ถ้ามูลค่าเปลี่ยนเพราะเหตุตามมาตรา 82/9 หรือ 82/10 ให้ออกใบเพิ่มหนี้หรือใบลดหนี้ (มาตรา 86/9 และ 86/10) ถ้าลูกค้าทำใบหาย ถูกทำลาย หรือชำรุดในสาระสำคัญ ให้ออกใบแทน (มาตรา 86/12) ส่วนกรณีออกผิดตั้งแต่ต้น กรมสรรพากรมีวิธียกเลิกใบกำกับภาษีฉบับเดิมเพื่อออกฉบับใหม่ — ทั้งสามเส้นทางไม่มีเส้นทางไหนเป็นปากกา

ดังนั้นเมื่อลูกค้าหน้าร้านบอกว่า "ขอใบไปเบิกบริษัท" เขากำลังขอเต็มรูป ไม่ใช่อย่างย่อ และประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 32) ข้อ 2(3) กำหนดให้ผู้ประกอบการค้าปลีกต้องจัดทำใบกำกับภาษีแบบเต็มรูปให้ทุกครั้งที่ผู้ซื้อเรียกร้อง