รายได้เกิน 1.8 ล้าน ต้องจด VAT ภายใน 30 วัน — และเอกสารที่ต้องเปลี่ยนตั้งแต่วันจด

ตัวเลข 1.8 ล้านมาจากสองชั้น มาตรา 81/1 ยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่มให้กิจการที่ "มีมูลค่าของฐานภาษีไม่เกินมูลค่าของฐานภาษีของกิจการขนาดย่อมตามที่กำหนดโดยพระราชกฤษฎีกา" และพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 432) พ.ศ. 2548 มาตรา 4 กำหนดเพดานนั้นไว้ว่า "จะต้องไม่เกินหนึ่งล้านแปดแสนบาทต่อปี" เมื่อรายรับของคุณข้ามเพดานนี้ ข้อยกเว้นก็หมดไป และหน้าที่ยื่นคำขอจดทะเบียนตามมาตรา 85/1 ก็เริ่มนับทันที

คำว่า "ต่อปี" ไม่ได้แปลว่าสิบสองเดือนย้อนหลังนับจากวันนี้ พระราชกฤษฎีกาฉบับเดียวกัน มาตรา 5 กำหนดความหมายไว้ตรง ๆ

• บุคคลธรรมดาหรือคณะบุคคลที่มิใช่นิติบุคคล — นับตามปีปฏิทิน (มกราคมถึงธันวาคม)
• นิติบุคคล เช่น บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนจำกัด — นับตามรอบระยะเวลาบัญชี
• ถ้าเพิ่งเริ่มกิจการกลางปี — เริ่มนับตั้งแต่วันเริ่มประกอบกิจการถึงวันสิ้นปีปฏิทิน (หรือสิ้นรอบบัญชี สำหรับนิติบุคคล)

ถ้ารายรับของคุณยังไม่ถึงเส้นนี้และคุณแค่อยากรู้ว่าตอนนี้ออกเอกสารอะไรได้บ้าง อ่านคู่มือ "ไม่ได้จด VAT ออกใบกำกับภาษีไม่ได้ — แต่ออกใบเสร็จรับเงินได้" แทน หน้านี้เขียนสำหรับคนที่ข้ามเส้นแล้ว

มาตรา 85/1 (1) กำหนดว่าผู้ประกอบการที่มีมูลค่าของฐานภาษีเกินเพดานของกิจการขนาดย่อม "ให้ยื่นคำขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มภายในสามสิบวันนับแต่ (ก) วันที่มูลค่าของฐานภาษีในการประกอบกิจการเกินมูลค่าของฐานภาษีของกิจการขนาดย่อม" หน้าสรุปของกรมสรรพากรเองก็เขียนไว้ตรงกันว่า "ให้ยื่นคำขอจดทะเบียนภายใน 30 วันนับแต่วันที่มีรายรับเกิน"

มาตรา 85/1 (1) ยังมีกรณี (ข) อีกกรณีหนึ่ง คือถ้ามีการตราพระราชกฤษฎีกาใหม่ที่ลดเพดานของกิจการขนาดย่อมลงต่ำกว่าเดิม ให้นับสามสิบวันจาก "วันที่พระราชกฤษฎีกาใช้บังคับ" แทน กรณีนี้ไม่ได้เกิดกับเพดาน 1.8 ล้านที่ใช้อยู่ แต่แปลว่าถ้าวันหนึ่งเพดานถูกลดลง ร้านที่อยู่ระหว่างเพดานเก่ากับเพดานใหม่จะมีหน้าที่จดทะเบียนโดยที่ยอดขายไม่ได้เปลี่ยนเลย

หน้าวิธีการจดทะเบียนของกรมสรรพากรระบุว่าการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม "สามารถกระทำได้ 2 ช่องทาง" คือยื่นแบบคำขอผ่านทางอินเทอร์เน็ตที่ www.rd.go.th หรือยื่นแบบคำขอด้วยกระดาษ ณ หน่วยจดทะเบียนที่ตั้งสถานประกอบการ ช่องทางอินเทอร์เน็ตมีฐานรองรับในประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 159) ข้อ 1 ซึ่งให้ผู้ประกอบการ "มีสิทธิยื่นคำขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มตามแบบที่อธิบดีกรมสรรพากรกำหนด (ภ.พ.01) ผ่านระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ต"

ตัวบทมาตรา 85 ยังเขียนว่าให้ยื่น "ณ ที่ว่าการอำเภอท้องที่ที่สถานประกอบการตั้งอยู่" ซึ่งเป็นถ้อยคำเดิมของกฎหมาย แต่วรรคสี่ของมาตราเดียวกันมอบให้อธิบดีกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการยื่น และประกาศฉบับที่ 159 ก็ออกโดยอาศัยอำนาจวรรคนั้น ถ้าคุณอ่านเจอคำว่า "ที่ว่าการอำเภอ" ในตัวบท ไม่ได้แปลว่าคุณต้องไปอำเภอ

1. 1เตรียมเอกสารตามประกาศฉบับที่ 159 ข้อ 5 ซึ่งแยกตามประเภทผู้ประกอบการ (บุคคลธรรมดา คณะบุคคล นิติบุคคล) และตามสถานที่ที่ใช้เป็นสถานประกอบการ เช่น ถ้าใช้บ้านของตัวเองหรือของคนอื่น ต้องติดป้ายแสดงชื่อผู้ประกอบการไว้ในที่ที่เห็นได้ง่าย ถ้าเช่า ต้องมีสัญญาเช่า
2. 2ยื่นแบบ ภ.พ.01 ทางเว็บไซต์กรมสรรพากร หรือยื่นด้วยกระดาษที่หน่วยจดทะเบียนในพื้นที่ของสถานประกอบการ — ประกาศข้อ 5 วรรคท้าย ให้เตรียมเอกสารตัวจริงไว้พร้อมแสดงต่อเจ้าพนักงานด้วย
3. 3เจ้าพนักงานตรวจคำขอและข้อเท็จจริง (ประกาศข้อ 6) แล้วออกใบทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม แบบ ภ.พ.20 (ประกาศข้อ 7)
4. 4เมื่อได้ ภ.พ.20 แล้ว มาตรา 85/4 ให้แสดงใบทะเบียนไว้ ณ ที่เปิดเผยซึ่งเห็นได้ง่ายในสถานประกอบการ

ได้ มาตรา 81/3 ให้ผู้ประกอบการที่ได้รับยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่ม รวมถึง "(2) กิจการขนาดย่อมตามมาตรา 81/1" มีสิทธิแจ้งต่ออธิบดีเพื่อขอจดทะเบียนและเสียภาษีมูลค่าเพิ่มได้ และมาตรา 85/1 (2) ให้ยื่นคำขอจดทะเบียน "ภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้แจ้งต่ออธิบดี" หน้าของกรมสรรพากรบอกวิธีไว้ว่าให้ยื่นคำขอแจ้งใช้สิทธิ ภ.พ.01.1 พร้อมกับคำขอจดทะเบียน ภ.พ.01

สิ่งที่ต้องรู้ก่อนเลือกทางนี้คือมันออกยาก มาตรา 81/3 วรรคท้ายเขียนว่าเมื่อจดทะเบียนโดยใช้สิทธินี้แล้ว จะเลิกเสียภาษีมูลค่าเพิ่มได้ "ต่อเมื่อได้ใช้สิทธิขอถอนทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มตามมาตรา 85/10 (3) และอธิบดีได้สั่งถอนทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มแล้ว" และมาตรา 85/10 (3) ผูกการถอนไว้กับการเสียภาษีติดต่อกันไม่น้อยกว่าระยะเวลาที่กฎกระทรวงกำหนด ซึ่งตัวบทวางขั้นต่ำไว้ว่า "จะต้องไม่น้อยกว่าสองปี" ส่วนร้านที่จดเพราะรายรับเกินเพดาน มาตรา 85/10 (1) ให้ขอถอนได้เมื่อมูลค่าของฐานภาษีต่ำกว่าเพดาน "เป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่าสามปี"

แปลเป็นภาษาร้านค้า: การจดโดยสมัครใจเพื่อให้ออกใบกำกับภาษีให้ลูกค้ารายเดียวได้ คือการรับหน้าที่ยื่นแบบทุกเดือนไปอย่างน้อยหลายปี ในทางปฏิบัติ ทางนี้คุ้มเมื่อลูกค้าส่วนใหญ่เป็นนิติบุคคลที่ต้องการภาษีซื้อ และคุณเองมีต้นทุนที่มีภาษีซื้ออยู่มาก

วันนี้สำคัญที่สุดในหน้านี้ เพราะมันคือเส้นที่แบ่งว่าเอกสารใบไหนคุณออกได้และออกไม่ได้ มาตรา 85 วรรคสี่ ให้ผู้ประกอบการ "เป็นผู้ประกอบการจดทะเบียนนับแต่วันที่ระบุไว้ในใบทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม" สำหรับคำขอที่ยื่นผ่านอินเทอร์เน็ต ประกาศฉบับที่ 159 ข้อ 8 เขียนว่า "ให้ผู้ประกอบการเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียนนับแต่วันที่ยื่นคำขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม" เว้นแต่เจ้าพนักงานไม่ออกใบทะเบียนให้เพราะเข้ากรณีต้องห้ามตามข้อ 6 เช่น แสดงรายการเป็นเท็จ หรือไม่มีสถานประกอบการจริง

ประกาศข้อเดียวกันยังให้ใช้คำขอ ภ.พ.01 ที่ยื่นผ่านอินเทอร์เน็ตและมีเลขที่อ้างอิง "เพื่อใช้เป็นเสมือนใบทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มได้จนกว่าจะได้รับใบทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (ภ.พ.20)" เก็บหน้าคำขอที่มีเลขอ้างอิงนั้นไว้ให้ดี และเมื่อได้ ภ.พ.20 แล้ว ให้ดูวันที่ที่ระบุไว้ในใบ — ถ้าไม่แน่ใจว่าวันไหนคือวันเริ่ม ให้ถามสำนักงานสรรพากรพื้นที่ก่อนออกใบกำกับภาษีใบแรก

ก่อนวันจดทะเบียน คุณยังเป็น "บุคคลซึ่งมิใช่ผู้ประกอบการจดทะเบียน" มาตรา 86/13 ห้ามบุคคลแบบนั้น "ออกใบกำกับภาษี ใบเพิ่มหนี้ หรือใบลดหนี้" ห้ามทั้งสามอย่าง ไม่ใช่แค่ใบกำกับภาษี แม้คุณจะยื่นคำขอไปแล้วก็ตาม ตั้งแต่วันจดทะเบียน ทุกอย่างกลับด้าน มาตรา 86 ให้ผู้ประกอบการจดทะเบียน "จัดทำใบกำกับภาษีและสำเนาใบกำกับภาษีสำหรับการขายสินค้า หรือการให้บริการทุกครั้ง และต้องจัดทำในทันทีที่ความรับผิดในการเสียภาษีมูลค่าเพิ่มเกิดขึ้น" จากที่เคยห้าม กลายเป็นบังคับ

หน้าที่ประจำเดือนที่เริ่มตั้งแต่วันจดทะเบียน

• ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเป็นรายเดือนภาษี "ไม่ว่าจะได้ขายสินค้าหรือให้บริการในเดือนภาษีนั้นหรือไม่ก็ตาม" (มาตรา 83 วรรคหนึ่ง) แบบที่ใช้คือ ภ.พ.30 แบบแสดงรายการภาษีมูลค่าเพิ่ม
• ยื่นและชำระ "ภายในวันที่สิบห้าของเดือนถัดไป เว้นแต่อธิบดีจะกำหนดเป็นอย่างอื่น" (มาตรา 83 วรรคสอง) ถ้ายื่นทางอินเทอร์เน็ต ให้ดูกำหนดเวลาที่ระบบยื่นแบบของกรมสรรพากรแสดงไว้ในเดือนนั้น
• ภาษีที่ต้องชำระคิดจากภาษีขายหักด้วยภาษีซื้อในแต่ละเดือน ถ้าภาษีซื้อมากกว่า ส่วนต่างเป็นเครดิตภาษี (มาตรา 82/3)
• ลงรายการในรายงานภาษีขายและภาษีซื้อ "ภายในสามวันทำการนับแต่วันที่ได้มาหรือจำหน่ายออกไปซึ่งสินค้าหรือบริการนั้น" (มาตรา 87 วรรคสี่)
• แสดงใบทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มไว้ในที่ที่เห็นได้ง่ายในร้าน (มาตรา 85/4)

เรื่องราคาขาย มาตรา 82/4 วรรคสองเขียนไว้ว่ากฎหมาย "มิได้เป็นการห้ามผู้ประกอบการจดทะเบียนที่จะเสนอหรือแสดงราคาสินค้า...ในราคาที่รวมภาษีมูลค่าเพิ่มไว้แล้ว" คุณจะคงป้ายราคาเดิมแล้วถือว่ารวม VAT แล้วก็ได้ หรือจะบวก VAT เพิ่มจากราคาเดิมก็ได้ แต่สองทางนี้ให้กำไรต่างกันมาก ลองคำนวณทั้งสองแบบก่อนตัดสินใจ วิธีถอดและบวก VAT อยู่ในคู่มือการคำนวณ VAT

มาตรา 89 (1) ให้ผู้ที่ "ประกอบกิจการโดยมิได้จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มตามมาตรา 85 หรือมาตรา 85/1" เสียเบี้ยปรับ "อีกสองเท่าของเงินภาษีที่ต้องเสียในเดือนภาษีตลอดระยะเวลาที่ไม่ปฏิบัติตามบทบัญญัติดังกล่าวหรือเป็นเงินหนึ่งพันบาทต่อเดือนภาษีแล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า" คำว่า "อีก" ในตัวบทหมายถึงเบี้ยปรับนี้มาเพิ่มจากตัวภาษี และถ้าชำระภาษีไม่ครบภายในกำหนด มาตรา 89/1 ให้เสียเงินเพิ่มอีกร้อยละ 1.5 ต่อเดือนหรือเศษของเดือน

หน้าที่หลังจดทะเบียนก็มีบทของมันเอง มาตรา 89 (2) ให้เสียเบี้ยปรับสองเท่าของภาษีในเดือนที่ไม่ได้ยื่นแบบภายในกำหนด และมาตรา 90 (2) กำหนดโทษปรับไม่เกินสองพันบาทสำหรับผู้ประกอบการจดทะเบียนที่ไม่ยื่นแบบตามมาตรา 83 ประเด็นไม่ใช่ให้กลัว แต่คือทุกเดือนที่ปล่อยไว้ ตัวเลขเดินต่อ ยิ่งรู้ตัวเร็ว ยิ่งถูก

สรุปสั้นที่สุดสำหรับคนที่เลื่อนมาถึงตรงนี้: รวมยอดขายสะสมทุกเดือน เมื่อเกิน 1.8 ล้านให้ยื่น ภ.พ.01 ภายในสามสิบวัน ยื่นทางอินเทอร์เน็ตได้ ระหว่างรอให้ออกใบเสร็จรับเงิน และเริ่มออกใบกำกับภาษีตั้งแต่วันที่เป็นผู้ประกอบการจดทะเบียนเท่านั้น